خوشاب

📖انگیـــــــزه نامگذاری شهر برازجــــــــان یا وجه تسمـــــیه 

📓نخستین موضوعی که باید بدان توجه شود این است که نام شهر برازجان در اصل برازگان یا برازگون بوده است و پس از تاخت و تاز تازیان،جغرافی نویسان و جهانگردان مسلمان با توجه به قواعد زبان عربی که حرف "گاف" را تبدیل به "ج" کرده اند و برازجان تلفظ نموده اند .همچون شهرهایی چون گراش و نگیرم که در کتب عربی جراش و نجیرم نگاشته گردیده است. تلفظ حقیقی پهلوی نام شهر همیشه در نزد مردمان بومی این شهر باقی ماند.

📜در خصوص وجه تسمیه نامگذاری این شهر تاریخی روایت های متفاوتی وجود دارد که با آنها میپردازیم 

📘۱)-در زبان پهلوی جنوبی (فارسی میانه)واژه "برازگ"به معنی برازنده،تنومند و زیباروی است و شهر برازجان به معنای شهر ایرانیان برازنده یا زیبارویان است.
📗۲)-بنیانگذار نخستین شهر برازجان از فرزندان و نوادگان سپه سالاری نامدار و شخصی متنفذ به نام "برازگ"بوده اند که وقتی با واژه "ان "ترکیب میشود تشکیل نام برازگان میدهد البته "ان" در واژه برازگان همان پسوند انتساب محل یا انتساب فرزند به پدر است که در زبان پهلوی بسیار کاربرد داشته است مانند اردشیر بابکان و سیاوش کاووسان که در انها "ان "اخر به معنای فرزندان بابک یا فرزندان کاووس است یا مانند شهر ماهان محل منسوب به ماه می باشد بنابراین برازگان محل منصوب به برازگ می باشد.

شعـــــــــــر:
وجه دگر بنام شهر براز-بوده یکی سپهبد سرافراز-امیر و سرلشکر ساسانیان -بوده به جنگ روم و غسانیان-درفش کاوه به کف و تیغ زن-از سر جان خواست زبهر وطن-چنین هنر به عهد پرویز(‌خسرو پرویز ساسانی) بود-که اخترش هماره خون ریز بود

📔۳)-برازه یا برازگ نام حکیمی بوده است معاصر اردشیر بابکان از اهالی کوره اردشیر خوره فارس که بدستور اردشیر بابکان سرسلسله دودمان ساسانی مامور به شکستن سدی شد که اسکندر مقدونی در محل "تنگ اب" بر نهر برازگ ساخته بود و اب این رودخانه را مهار میکرد و شهر گور را تبدیل به دریاچه ای کرده بود و برازه حکیم که مهندسی تیزبین بود سد مذکور را که سدی بسیار مستحکم بود شکست اما بر اثر غفلت دستیاران خود و عدم پیش بینی قدرت آب متاسفانه اب برازه حکیم و دستیارانش را به همراه خود برد و این رودخانه که به سکان هم مشهور است پس از عبور از مسیر پر و فراز نشیب به کوه گیسکان یا گاسکان کنونی رسیده و از شمال شهر برازجان کنونی یا برازگان کهن می گذشت که خرابه های ان شهر امروز به تنب گرو مشهور است.

شعـــــــــــر:
از پس این واقعه جانگداز -جملگی خواص و اصحاب راز-به نام این مهندس نامدار-برازه گفتند به این رودبار-نهر برازه چون رها شد زبند(سد اسکندری)-مسیر خود را به دل کوه فکند-از ان مکان تا به کوه گیسکان-رقص کنان روانه شد بی امان-دامنه خرم گاه سکان -برازگان بنا شد ای جوان-نام چنین شهر هم از نام نهر-گرفته اند مردم این بوم و بر

📓۴)‌‌-وجه تسمیه دیگری که برای این شهر نوشته اند چنین است که در گذشته های دور در آئین ایرانیان باستان به آتش یا آتور توجه خاصی داشتنه اند و برزه(آتش کده)در شهر شیز آذربایجان از مکان های مقدس و مشهور ان زمان بوده است.براز و برزه در زبان پهلوی به معنای زبانه اتش،روشنایی،شراره،اجاق،کوره  و پختن است.با توجه به اینکه دشت های وسیع دشتستان از آفتاب درخشان و سوزان همواره برخوردار است و این روشنایی هم از نظر ایلامیان و هخامنشیان مورد توجه بوده است به همین دلیل نام شهر را برازگان به معنی سرزمین درخشان،تابان و سوزان گذاشته اند.البته با توجه به وجود چشمه های گوگردی آتش زا در حوزه شهر دالکی و آب مخک و بدلیل اینکه شهر مقدس زردتشتیان(شیز) در آذربایجان از گازهای طبیعی زیرزمینی بهره مند می شد و بعید نیست  ایرانیان قدیم به وجود گازهای زیرزمینی این منطقه که در قسمتی از این نواحی شب هنگام روشن بنظر می رسیده پی برده بودند و به همین دلیل نام این شهر را برازگان یعنی روشنکده یا جایگاه روشن نهادند.پس برازجان یعنی شهر روشنایی است
📃روایت اشتبــــاه 
گروهی از عوام و به پیروی از ایشان لرد کرزن انگلیسی وجه تسمیه برازجان را گرازدان دانسته است در حالی که تنها وجه مشترک میان برازگان و گرازدان هم وزن بودن دو واژه است.اگر قرار باشد بواسطه هم وزن بود و وجود چندحرف مشترک معنایی یکسان اقتباس گردد بنابراین باید برای واژه های  قندان،زندان،دندان،سندان،رندان معنایی مشترک یافت.بنابراین اگر کسی خواست درباره یک واژه پژوهش علمی کند نخست باید به فرهنگ و پیشینه زبان شناسی و تاریخی ان واژه اشنایی کامل داشته باشد.سنجش برازجان با گرازدان از بنیاد غیرقابل پذیرش بوده وهست زیرا که در زبان پهلوی جنوبی یا فارسی میانه براز یا وراز و گراز دارای املائی کاملا متفاوت و معنایی بسیار متباین بوده اند.در خصوص رد این سخن دلایل بسیار است ولی مجال گفتن ان در این سخن کوتاه نمی گنجد.

📚برگرفته از پژوهش های استاد تاریخ، دکتر هیبت اله مالکی

https://www.instagram.com/p/B4NJWl9gM_i/?igshid=b0ext26n7jud